July 31st, 2009
Początek wiersza O zachowaniu się przy stole, zachowany dzięki fotokopiom, sporządzonym przed II wojną światową
O zachowaniu się przy stole (znany również jako: wiersz Słoty O chlebowym stole) - wiersz będący przykładem średniowiecznej poezji polskiej nieznanego autora.
Jest najstarszym znanym utworem świeckim w języku polskim.
Spis treści
//
Autorstwo
Przypuszcza się, że przydomek Słota, którym podpisano wiersz, pochodzi od nazwy wsi Słota lub Złota. Taki sposób podpisywania utworów był częstą praktyką w średniowieczu. Ostatnio autorstwo przypisuje się Przecławowi Słocie (Złocie) - burgrabiemu poznańskiemu w latach 1398-1400.
Historia utworu
Powstał ok. 1400, zamieszczony został w kodeksie z 1415. Tekst jego odnalazł Aleksander Brückner w Cesarskiej Bibliotece Publicznej w Sankt Petersburgu i wydał z odpisu w 1891. Kodeks, w którym znajdował się wiersz, powrócił do Polski, jednak uległ zniszczeniu w czasie II wojny światowej.
Treść
Utwór zawiera elementy satyryczne. Autor wykorzystując antywzorzec formułuje wypowiedź tak, aby odbiorca sam się zorientował, jakie zachowanie uważane jest za niewłaściwe. Tym samym wyjaśnia podstawowe zasady kultury spożywania posiłków. Z utworu wynika, że na średniowiecznej uczcie nie należało objadać się, wyszukiwać dla siebie jak najlepszych kąsków, brać zbyt dużych kawałków, wypluwać resztek jedzenia do misy czy brać do ust tego co z nich wypadło. Etykieta nakazywała siedzieć na wyznaczonym miejscu, umyć palce nim sięgnie się po jedzenie, wycierać usta, nie mówić z pełnymi ustami, zabawiać damy i podsuwać im półmiski z co lepszymi sztukami jadła.
Kompozycja
O zachowaniu się przy stole jest przykładem wiersza intonacyjno-zdaniowego, zamkniętego klamrą kompozycyjną. Przypuszcza się, że jego źródłem mógł być łaciński utwór Frovinusa pt. Antigameratus.
Zobacz też
Zobacz w Wikiźródłach tekst
wiersz Słoty “O zachowaniu się przy stole”
- kuchnia polska w średniowieczu
Bibliografia
- Obyczaje w Polsce, rozdział pierwszy pt. Wieki Średnie, praca zbiorowa pod redakcją Andrzeja Chwalby, wydawnictwo PWN, 2004, ISBN 83-01-14253-7
Linki zewnętrzne
- Wiersz Słoty “O chlebowym stole” z objaśnieniami
Polska poezja świecka XV wieku
poezja obyczajowa
O zachowaniu się przy stole • Wiersz o wybieraniu żony
wiersze satyryczne
Satyra na leniwych chłopów • Satyra na księży • Dworak szkoda… • Kolęda się z Allelują zwadziła…
utwory okolicznościowe i polemiczne
Pieśń husycka o królu Zygmuncie Luksemburczyku • Pieśń o Wiklefie • Pieśń o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego
poezja dydaktyczna
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią • Skarga umierającego • Oto usta już zamkniona… • Pieśni Sandomierzanina
poezja miłosna
Cantilena inhonesta • Ach, miłość, coś mi uczyniła.. • Ach, miły Boże, toć boli… • Miłuj, miła, miłuj wiernie… • Nigdym temu wierzyć nie chciał… • Dawnom zwiedził cudze strony… • W jedności, stałości serca mego…
cyzjojany
cyzjojan płocki • cyzjojan wrocławski • cyzjojan kłobucki
Na podstawie: Polska poezja świecka XV wieku, oprac. Maciej Włodarski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1998. ISBN 83-04-04378-5